Όσοι έχουν υψηλό IQ έχουν λιγότερο συντηρητικές πεποιθήσεις – Τι δείχνει νέα έρευνα

Η εικόνα του ιδιόρρυθμου ιδιοφυούς με ακραίες πολιτικές απόψεις είναι διαδεδομένη στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο. Ωστόσο, μια νέα έρευνα έρχεται να ανατρέψει αυτό το στερεότυπο. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι ενήλικες που είχαν χαρακτηριστεί χαρισματικοί στην παιδική ηλικία δεν διαφέρουν ουσιαστικά πολιτικά από τον μέσο πληθυσμό. Η μόνη αξιοσημείωτη διαφοροποίηση αφορά τους άνδρες και τη στάση τους απέναντι στον συντηρητισμό.

Όπως διαβάζουμε στο PsyPost, η κοινωνία συχνά επενδύει υψηλές προσδοκίες στα άτομα με εξαιρετικές γνωστικές ικανότητες. Πολλοί από αυτούς καταλαμβάνουν θέσεις επιρροής στην επιστήμη, την οικονομία και τη δημόσια ζωή. Το ερώτημα, λοιπόν, για το πώς σκέφτονται πολιτικά δεν είναι απλώς ακαδημαϊκό· έχει και πρακτική σημασία. Παρά ταύτα, οι μέχρι σήμερα μελέτες δεν έχουν δώσει σαφή εικόνα. Άλλες συνέδεσαν την υψηλή νοημοσύνη με πιο φιλελεύθερες ή αριστερές ιδέες, ενώ άλλες υπέδειξαν τάση προς οικονομικό συντηρητισμό.

Από τα θρανία στην κάλπη: μια έρευνα 35 ετών

Η έρευνα που δημοσιεύεται στο περιοδικό Intelligence βασίστηκε στο λεγόμενο «Marburg Giftedness Project», μια διαχρονική μελέτη που ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1980 στη Γερμανία. Αρχικά εξετάστηκαν περισσότεροι από 7.000 μαθητές τρίτης δημοτικού με τυποποιημένα τεστ νοημοσύνης. Από αυτούς, επιλέχθηκε μια ομάδα παιδιών με δείκτη νοημοσύνης 130 και άνω, ενώ συγκροτήθηκε και ομάδα ελέγχου με μέσο όρο γύρω στο 100. Οι δύο ομάδες ταίριαζαν ως προς το φύλο και το κοινωνικοοικονομικό υπόβαθρο, ώστε οι συγκρίσεις να είναι δίκαιες.

Έξι χρόνια αργότερα, οι μαθητές επανεξετάστηκαν στην εφηβεία, ώστε να επιβεβαιωθεί η γνωστική τους κατάταξη. Η πιο πρόσφατη φάση της μελέτης πραγματοποιήθηκε περίπου 35 χρόνια μετά την αρχική αξιολόγηση. Οι συμμετέχοντες, πλέον γύρω στα 43 έτη κατά μέσο όρο, κλήθηκαν να απαντήσουν σε ερωτηματολόγια για τις πολιτικές τους πεποιθήσεις. Συνολικά ανταποκρίθηκαν 87 χαρισματικοί και 71 μη χαρισματικοί ενήλικες – ποσοστό συμμετοχής εντυπωσιακό για μελέτη τόσο μεγάλης διάρκειας.

Πώς μετρήθηκαν οι πολιτικές πεποιθήσεις

Οι ερευνητές μέτρησαν τις πολιτικές στάσεις με δύο τρόπους. Πρώτον, ζήτησαν από τους συμμετέχοντες να τοποθετήσουν τον εαυτό τους σε μια κλίμακα από την Αριστερά έως τη Δεξιά. Δεύτερον, χρησιμοποίησαν αναλυτικό εργαλείο που αξιολογούσε τέσσερις διαστάσεις: οικονομικό φιλελευθερισμό (ελεύθερη αγορά), συντηρητισμό (έμφαση στην παράδοση και την κοινωνική σταθερότητα), σοσιαλισμό (ισότητα αποτελέσματος και προστασία των ευάλωτων) και φιλελευθερισμό με την έννοια της ατομικής αυτονομίας.

Η μοναδική διαφορά που εντοπίστηκε

Το βασικό συμπέρασμα ήταν ότι δεν υπήρχαν στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ χαρισματικών και μη χαρισματικών ενηλίκων στις περισσότερες διαστάσεις. Στην απλή κλίμακα Αριστεράς-Δεξιάς, και οι δύο ομάδες τοποθετήθηκαν κοντά στο κέντρο. Το ίδιο ίσχυσε για τον οικονομικό φιλελευθερισμό, τον σοσιαλισμό και την έμφαση στην ατομική ελευθερία. Με άλλα λόγια, η υψηλή νοημοσύνη δεν συνδέθηκε με πιο «ριζοσπαστικές» ή σαφώς διαφοροποιημένες πολιτικές επιλογές.

Η μόνη αξιοσημείωτη εξαίρεση εντοπίστηκε στον συντηρητισμό και αφορούσε αποκλειστικά τους άνδρες. Οι άνδρες με μέσο δείκτη νοημοσύνης εμφάνισαν υψηλότερα επίπεδα προσκόλλησης στην παράδοση και στην αυστηρή κοινωνική τάξη σε σύγκριση με τους χαρισματικούς άνδρες. Αντίθετα, στις γυναίκες δεν παρατηρήθηκε τέτοια διαφορά: χαρισματικές και μη χαρισματικές γυναίκες είχαν παρόμοιες στάσεις.

Οι ερευνητές ερμήνευσαν το εύρημα αυτό μέσα από την έννοια της «γνωστικής ευελιξίας». Υποστηρίζουν ότι οι άνδρες με υψηλή νοημοσύνη ίσως επεξεργάζονται πιο άνετα σύνθετες κοινωνικές πληροφορίες και, συνεπώς, αποφεύγουν πιο άκαμπτες, παραδοσιακές θέσεις. Ωστόσο, τονίζουν ότι το δείγμα ήταν σχετικά μικρό και αφορούσε αποκλειστικά τη Γερμανία, μια χώρα με ισχυρή παράδοση «κοινωνικής οικονομίας της αγοράς», που ευνοεί ευρύτερες συναινέσεις.

Παρά τους περιορισμούς, το μήνυμα είναι σαφές: η υψηλή ευφυΐα δεν συνεπάγεται αυτόματα ιδεολογική απόκλιση. Οι χαρισματικοί ενήλικες φαίνεται να κινούνται πολιτικά στο ίδιο φάσμα με τον υπόλοιπο πληθυσμό. Αν υπάρχει διαφορά, αυτή είναι περιορισμένη και εξαρτάται από τη συνάρτηση φύλου και στάσης απέναντι στην παράδοση. Επομένως, οι εξαιρετικές γνωστικές ικανότητες δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε «εξαιρετικές» πολιτικές απόψεις.